به لکههایی که با طیف رنگ خاکستری و یا قهوهای روی پوست ایجاد میشود، ملاسما میگویند. این عارضه پوستی غالبا در نواحی مانند گونهها، پل بینی، پیشانی، چانه و بالای لب قابل مشاهده است، اما لکههای تیرهتر آن بیشتر روی گونهها خود را نشان میدهند. با این حال، یکی از شایع ترین نواحی روی صورت که ملاسما در آن به وجود میآید، پیشانی است. بهغیر از پوست صورت، بر روی نقاطی از بدن که بیشتر در معرض نور خورشید قرار میگیرند، مانند مچ، ساعد دست و یا گردن، این عارضه رخ میدهد. در ادامه این مبحث، به دلایل و علائم بروز این مشکل میپردازیم، همچنین روشهای برطرف کردن آن را نیز مرور میکنیم.
چه کسانی بیشتر به ملاسما مبتلا میشوند؟
همانطور که در ابتدای متن اشاره شد، ملاسما با ایجاد لکههای قهوهای روی پوست صورت و گاهی برخی نواحی بدن ظاهر میشود. نکته قابلتوجه درباره این عارضه پوستی این است که معمولاً هیچ علامت دیگری، مانند التهاب یا خارش، همراه آن نیست و تنها تغییر رنگ پوست مشاهده میشود.
بهطور کلی، ملاسما در زنان بسیار شایعتر از مردان است و تنها ۱۰ درصد از آقایان به این عارضه پوستی دچار میشوند. در دوران بارداری، خانمها بیشتر شاهد لکههای تیره بر روی پوست صورت و بدن خود هستند که متخصصان، دلیل اصلی آن را بههمریختگی برخی از هورمونها میدانند.
از سوی دیگر، افرادی که پوستهای تیرهتری دارند، احتمال ابتلایشان به ملاسما بیشتر است. به این ترتیب، این عارضه پوستی در کشورهای آفریقایی، آمریکای لاتین، هندوستان، خاورمیانه و حوزه دریای مدیترانه بیشتر رواج دارد. البته، افرادی که یکی از بستگان نزدیک آنها به این بیماری دچار شده باشد، بیشتر در معرض ابتلا به آن قرار دارند.
تشخیص و درمان ملاسما
متخصصان پوست معمولاً برای تشخیص ملاسما نیازی به انجام آزمایشهای پیچیده ندارند و تنها با بررسی بالینی و مشاهده پوست، میتوانند این عارضه را شناسایی کنند. اما در برخی موارد، برای افتراق آن از سایر مشکلات پوستی، ممکن است از لامپ وود (Wood’s lamp) یا روشهای تشخیصی دیگر استفاده شود. درمان ملاسما را میتوان به دو دسته کلی درمانهای موضعی و دارویی و درمانهای کلینیکی تقسیم کرد.
درمانهای موضعی و دارویی ملاسما
- هیدروکینون: یکی از پرکاربردترین ترکیبات روشن کننده پوست است که به کاهش تولید ملانین کمک میکند.
- ترهتینوئین و کورتیکواستروئیدها: ترکیب این مواد با هیدروکینون (معروف به کرم سه گانه) تأثیر بیشتری در کاهش لکههای تیره دارد.
- آزلائیک اسید و کوجیک اسید: گزینههای ملایم تری هستند که اثرات روشن کنندگی پوست را به همراه دارند.
درمانهای کلینیکی ملاسما
- مزوتراپی: در برخی موارد، تزریق ترکیبات مغذی و روشنکننده (مانند گلوتاتیون، ویتامین C و اسیدهای خاص) میتواند به بهبود ملاسما کمک کند، اما معمولاً مزوتراپی به تنهایی کافی نیست و باید در کنار سایر درمانها انجام شود.
- کربوکسی تراپی: این روش با افزایش اکسیژنرسانی به بافت پوست، به نوسازی سلولها کمک میکند، اما تأثیر مستقیم و قوی بر ملاسما ندارد. اما میتواند در کنار روشهای دیگر به بهبود کلی کیفیت پوست کمک کند.
- لیزر درمانی: لیزرهایی مانند Q-Switched Nd:YAG یا PicoSure میتوانند لکههای ملاسما را کاهش دهند.
چگونه از ملاسما پیشگیری کنیم؟
اگرچه ملاسما در برخی موارد به دلایل ژنتیکی یا هورمونی ایجاد میشود، اما میتوان با رعایت برخی نکات از بروز یا تشدید آن جلوگیری کرد. به طور مثال، دریافت خدمات فیشیال پوست زیر نظر افراد متخصص و به صورت دورههای منظم، بهعنوان راهکاری پیشگیرانه بسیار مؤثر است. در ادامه، مهمترین راهکارهای پیشگیری از ملاسما را بررسی میکنیم:
- محافظت از پوست در برابر نور خورشید، با استفاده از کرم ضدآفتاب با SPF 50 یا بالاتر، حتی در روزهای ابری، و پوشیدن کلاه لبهدار و عینک آفتابی هنگام خروج از منزل. همچنین، اجتناب از قرار گرفتن در معرض نور مستقیم آفتاب، بهویژه در ساعات اوج تابش (۱۰ صبح تا ۴ بعدازظهر).
- در صورت استفاده از داروهای ضدبارداری، با پزشک درباره تأثیر آنها بر ملاسما مشورت کنید. همچنین، در دوران بارداری، روتین پوستی مناسبی با استفاده از محصولات استاندارد در نظر داشته باشید.
- استفاده از کرمها و سرمهای حاوی ویتامین C، نیاسینامید و آنتیاکسیدانها را فراموش نکنید و استفاده بیش از اندازه از محصولات تحریککننده و لایهبردار را متوقف نمایید.
- مصرف مواد غذایی سرشار از آنتیاکسیدان، مانند سبزیجات، میوهها و ماهی را در رژیم روزانه خود داشته باشید. آب کافی بنوشید و از مصرف بیش از اندازه مواد قندی اجتناب کنید.
بیشتر بخوانید: تاثیرات مصرف قند بر پوست و توصیههای پیشگیرانه
- مصرف سیگار و الکل را به کمترین میزان ممکن برسانید و، در صورتی که امکانپذیر است، آنها را ترک کنید. همچنین، استرسهای خود را کنترل نمایید و خواب کافی داشته باشید.
پیشگیری از ملاسما به مراقبت مداوم از پوست و رعایت سبک زندگی سالم بستگی دارد. با محافظت از پوست در برابر نور خورشید، مدیریت تغییرات هورمونی، و استفاده از محصولات مناسب، میتوان احتمال بروز این عارضه را تا حد زیادی کاهش داد.
